کنترل حشرات و جوندگان

پشه خاکی ها

پشه خاکی ها
مشخصات
ناقلین بیماری لیشمانیوز
بیماری زئونوز (مشترک بین انسان و دام)
عامل بیماری تک یاخته ای از جنس لیشمانیا
21 گونه از جنس لیشمانیا می تواند انسان را آلوده کند
جزء 6 بیماری مهم مناطق گرمسیر و نیمه گرمسیری از نظر سازمان بهداشت جهانی
88 کشور جهان با این بیماری درگیرند
سالیانه 2 میلیون موارد جدید بیماری اضافه می شود
700 گونه پشه خاکی شناخته شده است که 19 گونه ناقل اصلی هستند
Classification
Order Diptera
Sub-order Nematocera
Family Psychodidae
Genus (blooding) Phlebotomus ناقل بیماری در دنیای قدیم
Lutzomyiaناقل بیماری در دنیای جدید
Sergentomyia
بیش از 50 گونه فلبوتوموس و لوتزومیا ناقل پروتوزئرهای عامل انواع لیشمانیوز هستند
سرژنتومیاها در انتقال بیماری به انسان نقشی ندارند
جنس فلبوتوموس اغلب در مناطق خشک و جلگه ای دنیای قدیم : مخصوصا در قسمتهای جنوبی منطقه معتدله شمالی مانند مناطق مدیترانه ای و مناطق گرمسیر انتشار دارد
گونه های لوتزومیا در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری دنیای جدید واغلب در مناطق جنگلی جنوب و مرکز آمریکا انتشار دارد
گونه های مختلف سرژنتومیا محدود به دنیای قدیم مخصوصا شبه قاره هند، آفریقا و آسیای مرکزی انتشار دارد
مرفولوژی
دوبالان نیش زن
اندازه کوچک (5/3- 3/1 میلی متر)
رنگ بدن زرد پریده
بدن مودار
چشمان مرکب نسبتا بزرگ و سیاه رنگ فاقد چشم ساده
پاها نسبتا بلند و باریک
در فلبوتومینه ها سر، سینه، بال و شکم با موهای کوتاه پوشیده شده است.
شاخک ها بلند و تسبیحی و مجهز به موهای کوتاه
ضمائم دهانی کوتاه و نامشخص
ضمائم دهانی در ماده ها برای خونخواری تغییر فرم داده است
ضمائم دهانی شامل: لب بالا، یک جفت آرواره بالا، یک جفت آرواره پایین، یک هیپوفارنکس و یک لب پایین گوشتالو
دارای یک جفت پالپ 5 بندی در قاعده ضمائم دهانی
نوک بال نیزه ای(lanceolate)
وجه افتراق فلبوتومینه ها و پسیکودینه ها
بال فلبوتومینه ها به هنگام استراحت بصورت باز در بالای بدن قرار می گیرد.
در پسیکودینه های غیر نیش زن بال ها بصورت شیروانی بر روی بدن می خوابد.
رگبندی بال : در پشه خاکی ها رگبال طولی دوم دو بار منشعب شده است.
جنس ها
افراد نر دارای کلاسپرهای مشخص در انتهای شکم
کلاسپرها در جفت گیری دخالت دارند.
ماده ها دارای سرسی های نوک دار کوچک بوده که در تخم گذاری بکار می رود.
شاخک و پالپ ها در هر دو جنس مشابه هستند.
ماده ها از خون و شیره گیاهی تغذیه می کنند
نرها فقط از شیره گیاهی تغذیه می کنند
یک پشه خاکی حداقل باید 2 بار خونخواری کند تا بتواند انگل را منتقل کند
طول عمر پشه خاکی ها 3-2 هفته و بعضا تا 2 ماه است
وجود رطوبت باعث افزایش طول عمر پشه خاکی ها می شود
چرخه زندگی
لاروها در طیف وسیعی از زیستگاههای خنک و مرطوب که دارای مواد آشغالی در حال پوسیدن بوده اما هرگز آبی نیستند رشد می کنند.
اغلب چنین شرایطی در لانه حیوانات، حفرات درختان یا تپه های موریانه یافت می شود.
گونه های زیادی برای تولید مثل به سکونتگاه های احشام سازگار شده اند.
تبدیل شفیره در همان محل ها اتفاق می افتد.
رفتار
پرواز: در شب یا در هوای ابری و مرطوب
دارای پروازهای متناوب و در فواصل کوتاه هستند.
به ندرت در تعداد زیادی بصورت توده ای و بدون تولید صدا پرواز می کنند.
وقتی از روی پستانداران خون می خورند جلب توجه نمی کنند.
مکان های استراحت بالغین
مکان های تاریک و نمناک
سوراخ و شکاف درختان
سوراخ حیوانات
سوراخ موریانه ها
غارها
درز و شکاف سنگ ها و صخره ها
شکاف زمین ها
داخل اماکن انسانی و حیوانی
بیماری در انسان
1- لیشمانیا
این تک یاخته ها باعث ایجاد لیشمانیوز جلدی( زخم شرقی) می شوندو به سه شکل اصلی:
جلدی(مرطوب یا روستایی یا ZCL و خشک یا شهری یا ACL)
احشایی
جلدی-مخاطی
هر دو شکل جلدی دارای 4 مرحله است:
پاپول بدون درد
زخم و دلمه
شروع بهبودی
برجای ماندن زخم بعد از بهبودی کامل
سالک خشک بیشتر بر روی صورت و سالک مرطوب بیشتر بر روی دست و پا ظاهر می شود
در شکل خشک روند بیماری کندتر و تعداد ضایعه هم کمتر از نوع مرطوب است
نوع مرطوب نسبت به هر دو نوع سالک ایمنی می دهد
چرخه بیماری در بدن مخزن و ناقل
پشه در هنگام خونخواری از کناره زخم میزبان آلوده فرم انگلی آماستیگوت یا جسم لیشمن یا فرم بدون تازک را برمی دارد
24-12 ساعت بعد انگل وارد میدگات شده و تبدیل به فرم لپتومونایییا پروماستیگوت یا فرم تازکدار می شود
انگل به دیواره میدگات چسبیده به مرور زمان به قسمت فارنکس میآید
در خونخواری مجدد پشه آلوده در اثر انقباض فارنکس جسم لپتومونایی را همراه با بزاق به میزبان جدید منتقل می کند
در اثر تغییر محیط انگل تاژک را از دست داده تبدیل به فرم بدون تازک شده و در بدن میزبان تکثیر می کند
2- Dry (anthroponotic or urban)
ACL(UCL)
Probable vector: P. sergenti
لیشمانیوز جلدی شهری خشک
عامل بیماریL.tropica
ناقل بیماریPh.sergenti
مخزن بیماری انسان و سگ سانان
کانون های مهم بیماری:تهران، مشهد ، نیشابور، سبزوار، تایباد، میرجاوه، شیراز، اصفهان، قم، کاشان، ساوه، کرمان ، بم
این پشه خاکی یک حشره کوهستانی بوده و بیشتر در جاهایی که غار، شکاف های سنگی روی کوه ها و تپه ها وجود دارد دیده می شود
در سردترین ماه های سال هم فعالیت می کند.
Vectors of Cutaneous Leishmaniasis
in Iran
1- Wet ( zoonotic or rural)
ZCL (RCL)
Proven vectors: Phlebotomus papatasi and P.caucasicus
Probable vectors: P.mongolensis, P.ansarii, P.salehi
سالک جلدی روستایی( مرطوب)
عامل بیماری : L.major
ناقل بیماری در انسان: Ph.papatasi
ناقل بیماری در حیوانات: Ph.caucasicus
بیماری زئونوز کامل و انسان بر حسب اتفاق و در صورت نبود میزبان حیوانی مبتلا می شود
کانون های اندمیک بیماری: اصفهان، ترکمن صحرا، لطف آباد، اسفراین، شاهرود، ابرکوه، ابردژ، نی ریز،
مخزن بیماری رمبومیس اپیموس و مریونس لیبیکوس و در خوزستان و ایلام و کرمانشاه تاترا اندیکا می باشد
Vectors of Visceral Leishmaniasis in Iran
Zoonotic Visceral Leishmaniasis
Probable vector:
P.Kandelakii
P.perfiliewi
P.major
P.keshishiani
P.alexandri
در دنیای جدید L.longipalpis ناقل لیشمانیای احشایی هستند
لیشمانیوز احشایی یا کالاآزار
کمپلکس L.donovani عامل لیشمانیوز احشایی( کالازار) در آسیا و آفریقا هستند
عامل بیماری در ایرانL.infantumو L.donovani
این بیماری بیشتر در اطفال کمتر از 10 سال دیده می شود
مخزن بیماری سگ و سگ سانان و جوندگان وحشی
500هزار مورد بیماری مربوط به لیشمانیوز احشایی است
90% موارد لیشمانیوز احشایی مربوط به کشورهای بنگلادش، هند، نپال و سودان است
سه کانون شناخته شده ایران:
استان اردبیل در شمال غربی ایران(شهرستان های مشکین شهر و گرمی)
استان فارس در جنوب( شهرستان های جهرم، فیروزآباد، قیرو کارزین)
آذربایجان شرقی در شمال غربی (شهرستان های اهر، آزادشهر، و کلیبر)
سایر: کرمان، بوشهر، خوزستان، هرمزگان، خراسان و سمنان به صورت بومی وجود دارد
علائم بالینی بیماری:
بزرگی طحال،تب نامنظم و طولانی(3-2 بار در روز بالا و پایین می رود)،کاهش وزن،رنگ پریدگی،بزرگ شدن کبد،تورم غدد لنفاوی،خونی،اسهال،سرفه
بیماری در انسان
2- بارتونلا(Bartonellosis)
نام دیگر بیماری:Carrion’s disease
عامل بیماری: باکتری Bartonella bacilliformis
ناقل: L.verrucarum
پراکندگی: جنوب آمریکا در کشورهای پرو، کلمبیا، اکوادور و در دره های به ارتفاع 2700-750 متر بالاتر از سطح دریا مشاهده می شود
بیماری به دو فرم کلینیکی تب Oroya و Verruga peruana دیده می شود.
بیماری در انسان و حیوان
3- تب پاپاتاسی یا تب پشه خاکی
در اروپا و آسیا توسط Ph.sergenti و Ph.papatasi منتقل می شود.
انتقال از راه تخم در این بیماری وجود دارد
تب پشه خاکی یا تب 3 روزه به مدت 4-2 روز و در برخی موارد طولانی تر در بیماران باقی می ماند
بیماری در منطقه مدیترانه،خاورمیانه و آمریکای مرکزی شایع است
پستانداران زیادی در سیکل انتقال لیشمانیا جای گرفته اند.
سگها که از مخازن لیشمانیوز احشایی هستند در این رابطه اهمیت خاصی دارند.
   

 
+ دکتر جواد رفیع نژاد ; ٤:۳٤ ‎ب.ظ ; چهارشنبه ۱٦ امرداد ،۱۳۸٧
    پيام هاي ديگران ()